احیای جامعه مدنی و نقش کتابخانه های عمومی

در ۲۲ام شهریور ۱۳۹۷ اگر هنوز شانسی برای بازسازی و احیای جامعه ای بهتر وجود داشته باشد، یک زیرساختار اجتماعی همچون کتابخانه‌ها دقیقا همان چیزی است که می توان روی آن حساب کرد.

آیا کتابخانه‌های عمومی منسوخ شده‌اند؟ «اریک کلیننبرگ» (Eric Klinenberg) جامعه شناس آمریکایی در مقاله ای که در روزنامه نیویورک تایمز منتشر شد، با طرح این پرسش نوشت: تعداد زیادی از نیروهای قدرتمند جامعه این طور فکر می‌کنند. در سالهای اخیر کاهش تیراژ کتاب‌ها، منتقدان سرشناس را بر آن داشته تا چنین استدلال کنند که کتابخانه‌ها دیگر در خدمت وظیفه تاریخی خود نیستند.

تعداد بی شماری از افراد تاکید دارند که در قرن بیست و یکم -که بسیاری از کتاب‌ها دیجیتالی شده اند، بخش عمده‌ای از فرهنگ عمومی به فضای مجازی راه یافته و مردم اغلب در دنیای مجازی با یکدیگر تعامل دارند- کتابخانه‌ها دیگر آن طور که در گذشته توصیه می‌شد، نیازمند حمایت نیستند.

کتابخانه‌ها اکنون در حالی مورد بی‌مهری و غفلت قرار گرفته اند که بیشترین ارزش را دارند و نیاز ضروری جامعه محسوب می‌شوند. این مساله تا اندازه ای به دلیل آن است که اصل ابتدایی وجود کتابخانه‌های عمومی- این که مردم حق دارند دسترسی آزاد و بدون محدودیتی به فرهنگ و میراث مشترک داشته باشند- با منطق حاکم در جهان هماهنگ نیست. با این حال غفلت از کتابخانه ها همچنین به دلیل آن است که تعداد کمی از افراد بانفوذ، نقش گسترده کتابخانه ها در جوامع مدرن را درک می کنند.

کتابخانه‌ها نمونه آنچه هستند که من «زیربنای اجتماعی» توصیف می کنم: فضای فیزیکی و سازمان‌هایی که روش تعامل افراد را شکل می دهند. کتابخانه‌ها نه تنها امکان دسترسی مجانی به کتاب ها و دیگر مطالب فرهنگی را فراهم می کنند بلکه مکانی برای مصاحبت سالمندان، مراقبت از کودکان والدینِ پرمشغله، آموزش زبان برای مهاجران و استقبال از فقرا، بی خانمان‌ها و جوانان در یک فضای عمومی محسوب می‌شوند.
برای بسیاری از افراد، کتابخانه‌ها مکانی مهم برای تعامل با دیگر نسل‌ها است. کتابخانه‌ها برای افراد تنها و سالمند، مکانی برای مشارکت محسوب می شوند. کتابخانه‌ها به کودکان و نوجوانان کمک می کنند تا در قبال خود و دیگران مسئول باشند. این امر از طریق یاد دادن به آنها درباره امانت گرفتن و چگونگی مراقبت از وسیله‌ای عمومی و برگرداندن آن است تا دیگران هم بتوانند از آن استفاده کنند.

** کتابخانه‌ها نعمتی برای والدین جوان، پدربزرگ و مادربزرگ‌ها و پرستاران کودک

برای نوجوانان، کتابخانه‌ها مکانی برای وقت گذرانی با هم سن و سالهایشان است. یکی از دلایل این امر این است که کتابخانه ها برای همه قابل دسترسی و فضایی عمومی و باز هستند.

کتابخانه ها را با دیگر فضاهای اجتماعی تجاری مانند رستوران ها و کافی شاپ ها مقایسه کنید. آنها هم بخش های ارزشمندی از زیرساختارهای اجتماعی هستند اما همه استطاعت مالی ندارند که مدام از آنها استفاده کنند و همه کسانی هم که برای ورود به این اماکن پول می دهند نمی توانند برای مدتی طولانی در آنجا وقت بگذرانند.

افراد مسن و فقرا اغلب از رستوران ها و کافی شاپ ها دوری می کنند زیرا هزینه آنها بالا است و این گروه از افراد احساس می کنند که تعلقی به این اماکن ندارند.

کتابخانه ها، همچون سایراماکن عمومی ممکن است همیشه آرام و بی سروصدا نباشند. درگیری افراد با یکدیگر در کتابخانه ها که امکان دسترسی همگانی به آن ها وجود دارد، امری اجتناب ناپذیر است اما مساله این است که چنین اتقاقاتی به ندرت در این مکان رخ می دهد و در صورت بروز، اوضاع به سرعت به ریتم عادی خود باز می گردد.

کتابخانه‌ها مکان‌هایی هستند که افراد با سوابق، احساسات و علایق متفاوت می توانند در یک فرهنگ دمکراتیک پویا با یکدیگر تعامل داشته باشند. آنها می‌توانند مکانی برای همکاری بخش‌های عمومی، دولتی و بشردوستانه باشند.

مجله آمریکایی فوربز چندی پیش مقاله‌ای را منتشر و در آن چنین استدلال کرد که کتابخانه‌ها دیگر در خدمت اهداف شان نیستند و شایسته نیست که مورد حمایت عمومی قرار بگیرند. نویسنده این مقاله پیشنهاد کرد که شرکت تجارت الکترونیک آمازون که کار خود را با عنوان فروشگاه آنلاین کتاب آغاز کرد، خرده فروشی‌های خود را جایگزین کتابخانه ها کند و مدعی شد که بیشتر آمریکایی ها گزینه بازار آزاد را ترجیح می دهند. واکنش عمومی به این پیشنهاد به ویژه از سوی کتاب دارها و مقام های دولتی و شهروندان عادی کاملا منفی بود و این مساله باعث شد که فوربز به طور کلی این مقاله را از تارنمای اینترنتی خود حذف کند.

کلمه کتابخانه (Library) از ریشه لاتین «Liber» ساخته شده است که هم به معنای «کتاب» و هم به معنای «آزاد» است. کتابخانه‌ها مکان هایی عمومی هستند که حتی در عصر نابرابری، قطبی شدن و اتُمیزه شدن (Atomization) به عنوان بستر جامعه مدنی از آنها استفاده می شود.

منبع: ایرنا

 

انتهای پیام/