معرفی کتاب الملهوف

در ۲۱ام شهریور ۱۳۹۷ حجت الاسلام مصطفی صادقی کاشانی پژوهشگر تاریخ اسلام با مراجعه به 57 سند خطی به تصحیح کتاب «لهوف» یا «الملهوف» اثر عالم نامدار شیعی سید بن طاووس یکی از مشهورترین مقاتل عاشورا پرداخته است.

 کتاب الملهوف مشهور به لهوف از مقتل‌هایی است که در سده‌های اخیر شهرت زیادی یافته و حتی محققان و عاشوراپژوهان به عنوان یکی از منابع واقعه عاشورا بدان نگریسته‌ اند.

البته مؤلف آن سید ابن طاووس که از عالمان پرکار و مشهور امامیه است، آن را نه به عنوان اثری تاریخی و گزارش دقیق واقعه کربلا بلکه به منظور ایجاد حزن بر سیدالشهدا و یاران مظلومش به رشته تحریر در آورده است.

با توجه به اهتمامی که به این کتاب می‌شود و با عنایت به کتابخانه بزرگی که ابن‌طاووس در اختیار داشته، لازم بود منابع لهوف بررسی و منشا اخبار و روایات این کتاب روشن شود، منبع شناسی «تصحیح و منبع شناسی کتاب المهلوف» نشان می دهد مولف آن از آثار مختلفی بهره برده و تلفیقی از آنها را با افزودن مطالبی از خود نگاشته است.

حجت الاسلام صادقی کاشانی نویسنده این اثر هنگام بررسی برای منبع شناسی لهوف، متوجه اختلاف نسخه های این کتاب شده، ازین رو علاوه بر بررسی منابع با اتکا به نسخه های متعدد خطی به تصحیح آن هم پرداخته و روشن ساخته است که صفحاتی از مطالب این مقتل مشهور در بسیاری از نسخه های آن وجود ندارد و گویا افزوده نسخه برداران یا دارندگان نسخ بوده است.

این کتاب در اصل بخش دوم طرحی به نام تاریخ نگاری سید بن طاووس بوده که به دلیل مفصل شدن بخش لهوف و به صلاحدید استادان و دوستان مقرر شد تاریخ نگاری سید جداگانه منتشر شود و منبع شناسی لهوف همراه با متن تصحیح شده آن به طور مستقل عرضه شود.

در این کتاب به مباحثی از قبیل مرجعیت کتاب لهوف، نسخه شناسی، اختلاف نسخ، معرفی نسخه مورد اعتماد و منبع شناسی کتاب لهوف پرداخته شده است.

نویسنده پس از شروع این بررسی متوجه اختلاف نسخ این کتاب شد و برای اطلاع صحیح از منابع کتاب لازم بود نسخه‌های آن نیز بررسی شود. از این رو با استفاده از ۵۷ نسخه خطی و چندین چاپ سنگی لهوف، متنی از این کتاب ارائه شد که با چاپ‌های رایج تفاوت‌هایی دارد.

«تصحیح و منبع شناسی کتاب المهلوف» در بخش اول به مباحثی چون کلیات و نسخه‌شناسی، عنوان لهوف و انتساب آن به سید، مرجعیت و اهمیت، انگیزه و زمان تألیف، گزارش نسخ، تحلیلی بر اختلاف نسخ، ارتباط مثیر الاحزان و لهوف، دو تحریر از یک مقتل، منبع اصلی لهوف ودر نهایت روش تصحیح و نسخه مورد اعتماد می پردازد.

در بخش دوم اثر با عنوان متن لهوف و منبع شناسی، سه دسته از اختلاف نسخ در باب پیش‌گویی شهادت امام، روایاتی درباره هدف امام و اطلاع از شهادت و در نهایت نزول به کربلا و بی‏تابی زینب(س) مورد بررسی قرار گرفته است. سه عنوان شهادت طفل شیرخوار و روایتی نادر، مسلک سوم و دسته چهارم از اختلاف نسخ و نیز نتایج پژوهش مباحث پایانی فصل دوم را تشکیل می دهند.

«تصحیح و منبع شناسی کتاب المهلوف» به دلایل مختلف از جمله متن کوتاه و زبان روان و سلیس مورد اقبال گسترده مخاطبان بوده و بارها به فارسی ترجمه شده است.

این کتاب ۳۲۳ صفحه ای در دوبخش تهیه و توسط سازمان انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی منتشر شده است.

صادقی کاشانی متولد ۴۸ کاشان مدرس حوزه و دانشگاه ، نویسنده و پژوهشگر تاریخ اسلام و عضو هیات علمی «پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی» است و گزیده آثار او شامل «تاریخ نگاری ابن طاووس»، «نگاهی به تاریخ تفکر امامیه»، «دولتمردان شیعه در دستگاه خلافت عباسی»، «کاشان در مسیر تشیع» و «پیامبر (ص) و یهود، حجاز» است.

این کتاب برگزیده دومین دوره جایزه دعبل در رشته تصحیح گروه فرهنگ و تاریخ است.